Boekpresentatie 'De Nieuwe Rijschool'

Ze bloosde ervan, ons bestuurslid en collectiebeheerder bij de Koninklijke Bibliotheek (KB) Karin Vingerhoets toen ze 21 september j.l. het eerste exemplaar kreeg aangeboden van De nieuwe rijschool: Een beweegbaar prentenboek met rijmen. Samen met (uitgever) Aernout Borms en Kees Moerbeek had ze hard gewerkt aan het project, opgedragen aan de vorig jaar overleden SGKJ-Vriend Theo Gielen. Hij was dè expert op het gebied van beweegbare boeken, zowel nationaal als internationaal. Theo ontdekte ook het exemplaar dat een paar jaar geleden te koop werd aangeboden en tipte de collectiebeheerder van de KB van dat moment, Jeannette Kok. De KB was zo gelukkig dit eerste Nederlandse beweegbare boek te kunnen verwerven.

Op de voorjaarsstudiedag over bijzondere boekvormen ontstonden de plannen om dit bijzondere boek een grotere verspreiding en bekendheid te geven. Pas begin juli van dit jaar werden die plannen concreter en werd in samenwerking met de KB in het bestek van slechts twee maanden een bijzondere uitgave klaargestoomd. Op 21 september werd de facsimilé-uitgave van het oorspronkelijke boek, samen met een boek met achtergrondinformatie, o.a. een artikel van Theo Gielen, opgeslagen in een fraaie houten doos, gepresenteerd.

Karin Vingerhoets liet na de aanbieding een digitale versie van het boek zien en vertelde hoe het boek na genoemde  aankoop is behandeld en hersteld. Op de website van de KB is het resultaat ook digitaal te bewonderen. Van dit ‘gerepareerde’ geheel heeft Kees Moerbeek een facsimilé-uitgave gemaakt. Dit boek is volgens Karin gebaseerd op de grap van het combineren. Zes dieren en zes mensfiguren kunnen worden gecombineerd tot, zoals Karin ons voorrekende, 936 verschillende combinaties. De bezoekers van deze presentatie konden na afloop een knutselprent meenemen en zelf dat combinatiewondertje beleven.

Aernout Borms nam de aanwezigen vervolgens mee op een tocht door de geschiedenis van het beweegbare boek. Hij benadrukte allereerst dat veel van deze uitgaven zeer kwetsbaar zijn en dat hij daardoor niet al zijn exemplaren mee kon nemen. Desondanks lag er op de tafel nog een aardige stapel van de boeken die hij wilde laten zien. Hij begon zijn reis met een astronomische uitgave uit 1540, waarvan ongeveer 100 exemplaren zijn overgeleverd. Deze uitgave evenals diverse andere van de getoonde uitgaven uit de loop der eeuwen zijn nog niet voor kinderen bedoeld. De eerste op dat gebied verschijnt pas midden 19e eeuw met het boek dat die middag in het middelpunt stond: De nieuwe rijschool. Het staat daarmee aan het begin van een nieuwe traditie en is volgens Borms oorspronkelijk Nederlands.

Theo Gielen was het daar niet mee eens, hij dacht eerder aan navolging van een Engels voorbeeld. Omdat dat voorbeeld tot nu toe niet is gevonden wil Borms dit boek toch het eerste oorspronkelijk-Nederlandse beweegbare boek voor kinderen noemen. Na deze eerste uitgave verschenen er meerdere soortgelijke producties voor kinderen en de spreker nam de aanwezigen mee op een tocht door dit rijk voorziene gebied. Vooral de Haarlemse uitgever De Haan was zeer actief. Omstreeks 1900 hielden  meer dan 20 uitgevers  zich met dit fenomeen bezig. Pas in 1938 verschenen de eerste Nederlandstalige pop-upboeken, een subgenre van de beweegbare boeken, over Disney’s Micky Muis. De jaren tachtig van de vorige eeuw vertonen een bloei aan pop-upboeken, uitgevoerd door een nieuwe generatie van paper-ingeneers, zoals Kees Moerbeek. Deze liet vervolgens in een informatief filmpje iets van het productieproces van de facsimilé-uitgave zien.

Tenslotte sprak Theo’s broer Gijs een kort dankwoord uit. Theo zou, als hij dit had kunnen meemaken, geglunderd hebben.

Jant van der Weg