Bijzondere Boekvormen 

Hiërarchisch overzicht van bijzondere boekvormen

verklaring der afkortingen

SN = scope note: geeft de definitie en/of gebruiksmogelijkheden van de term aan

USE = zie-verwijzing naar de voorkeursterm

UF = used for: zie-terug-verwijzing bij voorkeursterm

NT = narrower term

NT > = deze NT heeft nòg een nauwere term; zie aldaar

BT = broader term

RT = related term (zie-ook verwijzing)

 

SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm

UF speelboeken

NT beweegbare boeken >

NT boeken met losse onderdelen >

NT activiteitboeken >

NT gatenboeken >

NT optische illusieboeken >

NT driedimensionale boeken >

NT uitvouwbare boeken >

NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte >

NT variatie in materiaal >

 

 

ACTIVITEITBOEKEN

BT bijzondere boekvormen

NT aankleedpoppenboeken

NT bouwplatenboeken

NT décalcomanieboeken

NT geluidsboeken

NT knipboeken

NT legpuzzelboeken

NT magneetboeken

NT papieren speelgoed

NT plakalbums

NT schimmenspelboeken

NT tribografieën

NT waterverfboeken

 

AANKLEEDPOPPENBOEKEN paperdoll-books - puppet-books

  • SN boeken met (uitknipbare) losse papieren kleertjes op losse papieren poppen of basisplaatjes

BT activiteitboeken

BOUWPLATENBOEKEN

          SN in boekvorm uitgegeven bouwplaten, meestal met een inleiding met aanwijzingen en een isbn

BT activiteitboeken

DÉCALCOMANIEBOEKEN

SN boeken waarin je plaatjes kunt afwrijven

BT activiteitboeken

GELUIDSBOEKEN speaking books

          SN boeken waarbij door middel van een mechanisch onderdeel of een chip of op andere wijze geluid kan worden gemaakt

BT activiteitboeken

KNIPBOEKEN

SN boeken waarin delen uitgeknipt (en soms gevouwen) kunnen worden

BT activiteitboeken

LEGPUZZELBOEKEN jigsawbooks

SN boeken met legpuzzels in de pagina’s verwerkt

BT activiteitboeken

RT puzzels

MAGNEETBOEKEN

SN boeken waar een magneet is ingebouwd waardoor wijzers verspringen, of een deel van de pagina of omslag magnetisch is waarop woordjes gelegd kunnen worden, of het is een carousselboek met voor en achter magneten zodat ze samenklikken.

BT activiteitboeken

PAPIEREN SPEELGOED

SN hierbij materiaal dat een tussenvorm is tussen boek en speelgoed, zoals papieren

poppenkasten, schimmenspeltheaters e.d.

BT activiteitboeken

PLAKALBUMS

SN boeken, bestaande uit een aantal (bijv. gelithografeerde) platen met voorgedrukte witte plekken erop, of een leeg landschap, waar uitgeknipte delen uit een andere plaat op logische plekken kunnen worden opgeplakt. Deze albums werden door uitgevers op de markt gebracht

RT knipkunst-boeken

plaatjesalbums

BT activiteitboeken

SCHIMMENSPELBOEKEN

SN boeken met daarin afb. ten behoeve van de vertoning van schaduwbeelden. Bij vertoning is een wit vlak met zwarte silhouetfiguren zichtbaar

BT activiteitboeken

RT knipkunst-boeken

RT coptografische prentboeken

TRIBOGRAFIEËN rubble books

SN boeken waarbij tekst en/of illustraties verschijnen door potloodslijpsel of wrijven met of potlood

BT activiteitboeken

WATERVERFBOEKEN

SN boeken waarbij tekst en/of illustratie verschijnen door natmaken met penseel

BT activiteitboeken

BT kleurboeken

 

BEWEEGBARE BOEKEN moveable books

SN boeken met afb. die kunnen veranderen of bewegen

BT bijzondere boekvormen

NT draaischijfboeken

NT flapprentboeken

NT jaloezieboeken

NT schuifprentboeken

NT tralieprentboeken

NT trekprentboeken

NT wisseldraaiprentboeken

DRAAISCHIJFBOEKEN turning wheels

          SN boeken waarin onder een open gedeelte van een blad, door draaiing van een schijf, steeds een (gedeelte van een) afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt. Tesamen vormen bovenblad en zichtbaar gedeelte draaischijf een (veranderbare) afbeelding

BT beweegbare boeken

FLAPPRENTBOEKEN lift the flap-books - moveable flap books – Faltbild - Klappbild

SN boeken waarin een of meer delen van de afb. zijn verborgen onder een

      flap

BT beweegbare boeken

RT beweegplatenboeken

 

JALOEZIEBOEKEN dissolving pictures - changing pictures - venetian-blind books - Jalousienbilder

          SN boeken waarin stroken van een afbeelding over de stroken van een tweede afbeelding liggen. Door deze stroken te verschuiven (m.b.v. strip of koordje), wordt een nieuwe afbeelding zichtbaar. Twee afb. schuiven dus over elkaar. Zie ook wisseldraaiprentboeken

BT beweegbare boeken

panoramaboeken

          SN term wordt soms gebruikt voor beweegbare boeken waarin door middel van uitspringende gedeelten van de voorstelling een landschap of iets dergelijks wordt getoond, voorzien van een voorgrond Wordt ook wel gebruikt voor leporello’s die een panorama van een stad e.d. laten zien

USE pop-up-boeken

USE leporello’s

SCHUIFPRENTBOEKEN

          SN boeken met prenten waarop onder een open gedeelte van een blad, door het schuiven van een strook steeds een andere afbeelding zichtbaar kan worden

BT beweegbare boeken

speelboeken

SN boeken die een tussenvorm zijn tussen speelgoed en boek

USE bijzondere boekvormen

TRALIEPRENTBOEKEN

          SN boeken waarin een deel van de afbeelding schuilgaat achter stroken (tralies). Dit deel kan tevoorschijn komen d.m.v. het horizontaal of verticaal bewegen van de afbeelding (waardoor het eerst getoonde achter de stroken verdwijnt) Er zijn twee afb., in stroken afwisselend op één pagina gedrukt. Door afdekken van stroken van de ene afbeelding is de andere zichtbaar. Het tralievenster wordt verschoven, niet de afbeelding

BT beweegbare boeken

TREKPRENTBOEKEN pull-tabs - Streifenzug

      SN boeken met prenten waarop onderdelen van een afbeelding bewogen kunnen worden d.m.v. trekstrips

BT beweegbare boeken

WISSELDRAAIPRENTBOEKEN circling pictures - revolving pictures – Drehscheibe – Sterndrehscheibe?

          SN boeken waarin het verwisselen van een afbeelding (zie jaloezieboeken) gebeurt door het over elkaar heen draaien van in taartpunten gesneden afb., soms met één snede in het blad

BT beweegbare boeken

BOEKEN MET LOSSE ONDERDELEN

BT bijzondere boekvormen

NT briefjesboeken

NT doosboeken

NT insteekboeken

NT legspellen

NT parafernalia

NT speelfigurenboeken

BRIEFJESBOEKEN

SN boeken die losse briefjes bevatten, waarin de pagina enveloppen zijn of waar op

bladzijden envelopjes met brieven zijn geplakt

BT boeken met losse onderdelen

RT brieven

DOOSBOEKEN

SN dozen met boek en voorwerpen, geluidsdragers e.d.

BT boeken met losse onderdelen

      INSTEEKBOEKEN Steck Bilderbuch

SN boeken met illustraties waaraan losse elementen (insteekfiguren) kunnen worden

      toegevoegd door deze in gleufjes in de afbeelding te steken

BT boeken met losse onderdelen

LEGSPELLEN

SN uitgaven die bestaan uit een omslag / cassette /

          foudraal met losse platen die in een vastgestelde of willekeurige volgorde neergelegd kunnen worden

BT boeken met losse onderdelen

BT spellen

PARAFERNALIA

          SN losse voorwerpen, speeltjes e.d. die bij boeken of andere media worden geleverd, geen essentieel onderdeel van het boek zijn, maar toegevoegd, zoals een balletschoentje. In annotatie omschrijven

BT boeken met losse onderdelen

SPEELFIGURENBOEKEN

          SN boeken met speelfiguren die in de afb. gebruikt worden

          BT boeken met losse onderdelen

RT vingerspelboeken

 

 

DRIEDIMENSIONALE BOEKEN

SN boeken waarin de afb. een ruimtelijke vorm kunnen aannemen

BT bijzondere boekvormen

NT carrouselboeken

NT huisjesboeken

NT kijkdoosboeken

NT opzetboeken

NT pop-up-boeken

NT theaterboeken

NT waggelkopboeken

CARROUSELBOEKEN Stern-Bilderbuch

          SN pop-up-boeken die rondgezet kunnen worden. De voor- en achterkaft worden aan elkaar gekoppeld. Meestal met vier tot zes taferelen.

UF rondzetboeken

UF sterboeken

BT driedimensionale boeken

flapuitboeken

USE pop-up-boeken

HUISJESBOEKEN

SN het boek zelf is een huisje

BT driedimensionale boeken

KIJKDOOSBOEKEN peep-shows - Guckkastenbilderbuch

          SN boeken die bestaat uit segmenten die onderling dmv papierstrips verbonden zijn, uittrekbaar tot 20 à 80 cm., en soms met voorin één of meerdere gaatjes waardoor je kunt kijken en een perspectivisch zicht krijgt. Kijkdoosprincipe. Ze zijn er ook in verkleinde vorm (2 of 3 segmenten dicht op de bladzijde) ‘grotto-effect’ of ‘shadow-box’

BT driedimensionale boeken

klapuitboeken

USE pop-up-boeken

OPZETBOEKEN

          SN boeken waarin delen van de illustratie zijn uitgesneden en uitgeklapt kunnen worden, vaak met standaardjes erachter, of boeken met onderdelen die je moet uitdrukken en op moet stellen bij het boek, deze kunnen ook weer terug gedrukt worden. Geeft een tableau op de pagina van rechtopstaande figuren

BT driedimensionale boeken

POP-UP-BOEKEN pop-up books

          SN boeken met prenten die meestal door openvouwen van de bladen een ruimtelijke vorm aannemen. Drie-dimensionaal. Hierbij soms ook gebruik van lintjes of strips om tot een driedimensionale vorm te komen

UF flapuitboeken

UF klapuitboeken

UF panoramaboeken

BT driedimensionale boeken

rondzetboeken

USE carrouselboeken

 

sterboeken

USE carrouselboeken

THEATERBOEKEN

SN het boek zelf vormt een theater

BT driedimensionale boeken

WAGGELKOPBOEKEN

SN boeken met beweegbare hoofden die op veren zijn geplakt

BT driedimensionale boeken

 

GATENBOEKEN

          SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s en/of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden

UF kogelboeken

BT bijzondere boekvormen

NT vensterboeken >

NT hoofdenboeken

NT ogenboeken

NT vingerspelboeken

kogelboeken

SN boeken met een gat door het hele boek heen

USE gatenboeken

VENSTERBOEKEN > die-cutbooks - Fensterbilderbuch

          SN boeken waarin een deel van een afbeelding op een volgend blad of op het achterplat zichtbaar is via een uitsnijding of omvouwbaar gedeelte

BT gatenboeken

HOOFDENBOEKEN

          SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat een afbeelding van een hoofd (in 2 of 3 dimensies) is aangebracht en in alle pagina’s (en het voorplat) gaten zitten op die plek

BT vensterboeken

OGENBOEKEN

          SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat twee ‘ogen’ zijn bevestigd die door gaten in alle pagina’s (en het voorplat) zichtbaar zijn. De bolletjes in de ogen zijn (soms) beweegbaar

BT vensterboeken

VINGERSPELBOEKEN fingerplaybooks – fingerpuppetbooks

          SN boeken met gaten waar je je vingers of de hele hand door moet steken, of boeken met een stoffen vingerpoppetje en gaten in de bladzijden ingebouwd in de pagina’s, of boeken met losse vingerpoppetjes die essentieel zijn voor het verhaal

BT gatenboeken

RT speelfigurenboeken

 

OPTISCHE ILLUSIEBOEKEN

BT bijzondere boekvormen

NT anaglyfen

NT anamorfoseboeken

NT coptografische prentboeken

NT duimboeken

NT goochelaarsboeken

NT hologrammenboeken

NT magic-eye-boeken

NT moiré-boeken

NT stereoscopische platenboeken

NT topsy-turvy’s

NT transparante prentboeken

ANAGLYFEN

          SN de boeken bevatten een 3D-bril, met rood en groen (of blauw) glas, om kleurverschillen in de afb. te zien waardoor diepte wordt gesuggereerd

UF brilkijkboeken

BT optische illusieboeken

ANAMORFOSEBOEKEN

          SN boeken met platen met daarop vertekende figuren die in een gebogen spiegel bezien een goed beeld opleveren

BT optische illusieboeken

brilkijkboeken

USE anaglyfen

COPTOGRAFISCHE PRENT(BOEK)EN

          SN Van Veen: the plates depict various groups or portraits to be cut out to form silhouettes or shadow pictures. Figuren moeten worden uitgeknipt. Op een zwart vlak stellen de witte delen de figuren voor. Het licht gaat door een gedeelte van de prent heen. Ze bestaan als prent en als boek

BT optische illusieboeken

RT schimmenspelboeken

DUIMBOEKEN flickerbooks - flickbooks - Daumenkino

          SN boeken waarbij je met de duim de pagina’s, waarop een reeks opeenvolgende plaatjes staan, snel voorbij laat gaan, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat

BT optische illusieboeken

GOOCHELAARSBOEKEN

          SN boeken met inkepingen aan de bladranden. Door de duim van boven naar beneden te bewegen, verschijnt er steeds een andere serie voorstellingen. Soms ook van voor naar achteren of van achteren naar voren (Van Veen + King). Bedoeld voor goochelaars

BT optische illusieboeken

HOLOGRAMMENBOEKEN

SN boeken waarbij in de afb. hologrammen zijn opgenomen

BT optische illusieboeken

MAGIC-EYE BOEKEN

SN boeken waarin zonder hulpmiddelen is een 3e dimensie is te zien op de platte

      pagina (stereoscopie)

BT optische illusieboeken

MOIRÉ-BOEKEN internationale term

          SN boeken met prenten die plastic met streepjes erop bevatten. Door een plaat er achter langs te halen, geeft het een suggestie van beweging. (jaren ’30 en ’40)

BT optische illusieboeken

STEREOSCOPISCHE PLATENBOEKEN

          SN boeken waarin elke plaat bestaat uit 2 foto’s die met enkele centimeters verschil zijn opgenomen. Met een speciale bril of kijker is dan een afbeelding met diepte te zien.

BT optische illusieboeken

TOPSY-TURVY’S upside down books? - Drehbild

SN boeken met afb. die 180 graden gedraaid een andere afbeelding geven

BT optische illusieboeken

TRANSPARANTE PRENTBOEKEN

          SN boeken met prenten waarbij naast de onmiddellijk zichtbare voorstelling nog een aanvullende voorstelling tevoorschijn komt zodra men de prent tegen het licht houdt (Lust & Leering p. 412)

BT optische illusieboeken

 

UITVOUWBARE BOEKEN

BT bijzondere boekvormen

NT beweegplatenboeken

NT drietrapsprentboeken

NT harlequinades

NT hoofd&benenboeken

NT uitklapprentboeken

NT uitschuifprentboeken

NT uitvouwprentboeken

      BEWEEGPLATENBOEKEN

          SN informatieve boeken waarbij delen van de afbeelding kunnen worden opgelicht waardoor je als het ware steeds verder in het menselijk lichaam, de machine, de duikboot, de telefoon, de auto …enz. kijkt. (De meeste boeken van dit type zijn niet bedoeld voor kinderen)

BT uitvouwbare boeken

RT flapprentboeken

DRIETRAPSPRENTBOEKEN

          SN boeken waarin aan de rechterkant van het boek een kleinere pagina uitgetrokken kan worden, en dan weer een grotere. Een hondje wordt zo een teckel

BT uitvouwbare boeken

HARLEQUINADES

          SN harlequinades zijn boekjes uit de 18e en 19e eeuw met vier pagina’s, waarbij elke pagina twee kleppen heeft, een naar boven en een naar beneden. De afb. erop sluiten bij elkaar aan. De vier pagina’s kunnen naast elkaar gelegd worden. (The treasures of childhood /Iona and Robert Opie, p. 50)

BT uitvouwbare boeken

HOOF&BENENBOEKEN

          SN boeken met op de binnenkant van het achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen

          BT uitvouwbare boeken

UITKLAPPRENTBOEKEN Doppelfaltung

          SN boeken met flappen aan de pagina’s rechts, links, onder en boven die buiten het boek uitgeklapt kunnen worden en opeenvolgende scènes van een verhaal tonen. (Lust & Leering, p. 403 en 406)

BT uitvouwbare boeken

UITSCHUIFPRENTBOEKEN sliding pages

          SN boeken met pagina’s van vrij dik karton. Na opzijschuiven van de dikke kartonnen pagina is een plaatje op een binnenstuk te zien

BT uitvouwbare boeken

UITVOUWPRENTBOEKEN gatefold-books

          SN boeken waarbij de prent groter is dan de pagina van het boek en er opgevouwen in zit. Uit te vouwen tot A3 of afficheformaat of groter

BT uitvouwbare boeken

 

VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE

BT bijzondere boekvormen

NT boekproductiemateriaal >

NT dummy’s

NT plano-drukvellen

NT combineerboeken

NT contourboeken

NT groeipaginaboeken

NT knipselalbums

NT kubusboeken

NT leporello’s

NT miniatuurboeken

NT minibibliotheken

NT objectbanden

NT porte-brisé boeken

NT registerboeken

NT reuzenboeken

NT rolprenten

BOEKPRODUCTIEMATERIAAL >

BT variatie in bindwijze / formaat

DUMMY’S

SN boeken met een deel van de tekst al gedrukt en de rest van de pagina’s blanco,

bedoeld als voorbeeld van het boek dat nog niet klaar is

BT boekproductiemateriaal

PLANO-DRUKVELLEN

SN ongesneden bedrukte planovellen als proef van de drukker

BT boekproductiemateriaal

COMBINEERBOEKEN heads-bodies-legs

          SN een aantal prenten, in boekvorm gebundeld, die meestal haaks op de rug in twee of meer stroken zijn doorgesneden, zodat de bladen in gedeelten kunnen worden omgeslagen

BT variatie in bindwijze / formaat

CONTOURBOEKEN shape-books - Formgestanzt

          SN boeken waarbij de uiterlijke vorm van het boek is aangepast aan het verhaal (koffers, konijnen, klokken e.d.)

BT variatie in bindwijze / formaat

GROEIPAGINABOEKEN growing pages

          SN boeken waarin pagina’s verschillen van breedte. Ook boeken met halve pagina’s tussen de hele

BT variatie in bindwijze / formaat

harmonicaboeken

USE leporello’s

knieboeken

USE reuzenboeken

KNIPSELALBUMS

SN albums, schriften e.d. met daarin door lezers uitgeknipte afleveringen van

feuilletons, strips en dergelijke

BT variatie in bindwijze / formaat

KUBUSBOEKEN

SN prentenboeken van dik karton, die de vorm van een kubus hebben

BT variatie in bindwijze / formaat

LEPORELLO'S

SN boeken, waarvan de bladen uit één lange, zigzag gevouwen strook bestaan

UF harmonicaboeken

UF panoramaboeken

BT variatie in bindwijze / formaat

MINIATUURBOEKEN miniatures

          SN boeken met een hoogte van maximaal 76 mm. (3 inch), maar van normale hoogte/breedte verhouding

BT variatie in bindwijze / formaat

RT minibiliotheken

MINIBIBLIOTHEKEN

          SN verzameling min of meer kleine boekjes met bijbehorende band, cassette of een opbergobject in de vorm van een auto, een kast, een huis e.d.

BT variatie in bindwijze / formaat

          RT miniatuurboeken

          RT objectbanden

OBJECTBANDEN >

          SN de band van het boek lijkt op een voorwerp, bijvoorbeeld op een hamburger, een pizzadoos met daarin boeken in de vorm van pizzapunten, een stuk kaas

BT variatie in bindwijze / formaat

RT minibibliotheken

PORTE-BRISé BOEKEN

          SN boeken waarbij links en rechts van het achterplat twee ruggen zijn gemaakt, en waarbij de bladzijden vanuit het midden openslaan

BT variatie in bindwijze / formaat

REGISTERBOEKEN die-cut heads

          SN boeken waarbij aan een der zijden trapsgewijs stukken uit de band en/of de pagina’s zijn gesneden

BT variatie in bindwijze / formaat

REUZENBOEKEN

          SN groter dan 40 cm. Ook voor boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller

Uf knieboeken

BT variatie in bindwijze / formaat

ROLPRENTEN

SN uitgaven waarbij de opeenvolgende afb. en/of tekstblokken niet op

          afzonderlijke pagina’s of op één prent zijn gedrukt, maar achter elkaar op een lange strook papier die kan worden opgerold

BT variatie in bindwijze / formaat

 

 

 

VARIATIE IN MATERIAAL

BT bijzondere boekvormen

NT aquariumboeken

NT doorkijkprentboeken

NT geurboeken

NT oplichtende boeken

NT stickerboeken

NT stofboeken

NT voelboeken

AQUARIUMBOEKEN

SN boeken waarin plastic bladen aaneengeplakt zijn met vocht en bijv. vissen

      ertussen

BT variatie in materiaal

DOORKIJKPRENTBOEKEN acetate books

          SN boeken met doorzichtige of half-doorzichtige pagina’s waarop afb. zijn opgenomen. De pagina’s ‘veranderen’ ook de onderliggende afbeelding

BT variatie in materiaal

GEURBOEKEN

SN boeken, waar stukjes papier ingeplakt zijn, die bij wrijving gaan geuren

BT variatie in materiaal

linnen boeken

USE stofboeken

OPLICHTENDE BOEKEN glow in the dark books

SN boeken met prenten die oplichten in het donker nadat ze onder de lamp zijn

      gehouden

BT variatie in materiaal

plastic boeken

USE stofboeken

STICKERBOEKEN

          SN boeken waarbij (los) meegeleverde stickers op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden geplakt. Moderne versie van plaatjesboeken met soms een leerelement

BT variatie in materiaal

RT plaatjesalbums

RT speelleermaterialen

STOFBOEKEN books on linen – cloth-art books - ragbooks

          SN boeken waarin tekst en illustraties niet gedrukt zijn op papier, maar op katoen, linnen, plastic of iets dergelijks, of waarin textiel is geplakt op delen van de afb.

UF linnen boeken

UF plastic boeken

BT variatie in materiaal

VOELBOEKEN

          SN boeken met pagina’s die materialen bevatten die bevoeld kunnen worden zoals wol, bont, schuurpapier e.d. Hier ook boeken met reliëf in de platen

BT variatie in materiaal

RT brailleboeken

RT reliëfboeken

 

BIJZONDERE BOEKVORMEN

ALFABETISCHE LIJST

AANKLEEDPOPPENBOEKEN paperdoll-books - puppet-books

SN boeken met (uitknipbare) losse papieren kleertjes op losse papieren poppen of basisplaatjes

BT activiteitboeken

ACTIVITEITBOEKEN

BT bijzondere boekvormen

NT aankleedpoppenboeken

NT bouwplatenboeken

NT décalcomanieboeken

NT geluidsboeken

NT knipboeken

NT legpuzzelboeken

NT magneetboeken

NT papieren speelgoed

NT plakalbums

NT schimmenspelboeken

NT tribografieën

NT waterverfboeken

ANAGLYFEN

          SN de boeken bevatten een 3D-bril, met rood en groen (of blauw) glas, om kleurverschillen in de afb. te zien waardoor diepte wordt gesuggereerd

UF brilkijkboeken

BT optische illusieboeken

ANAMORFOSEBOEKEN

          SN boeken met platen met daarop vertekende figuren die in een gebogen spiegel bezien een goed beeld opleveren

BT optische illusieboeken

AQUARIUMBOEKEN

SN boeken waarin plastic bladen aaneengeplakt zijn met vocht en bijv. vissen ertussen

BT variatie in materiaal

BEWEEGBARE BOEKEN moveable books

SN boeken met afb. die kunnen veranderen of bewegen

BT bijzondere boekvormen

NT draaischijfboeken

NT flapprentboeken

NT jaloezieboeken

NT schuifprentboeken

NT tralieprentboeken

NT trekprentboeken

NT wisseldraaiprentboeken

BEWEEGPLATENBOEKEN

          SN informatieve boeken waarbij delen van de afbeelding kunnen worden opgelicht waardoor je als het ware steeds verder in het menselijk lichaam, de machine, de duikboot, de telefoon, de auto …enz. kijkt. (De meeste boeken van dit type zijn niet bedoeld voor kinderen)

BT uitvouwbare boeken

RT flapprentboeken

BIJZONDERE BOEKVORMEN

SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm

UF speelboeken

NT beweegbare boeken >

NT boeken met losse onderdelen >

NT activiteitboeken >

NT gatenboeken >

NT optische illusieboeken >

NT driedimensionale boeken >

NT uitvouwbare boeken >

NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte >

NT variatie in materiaal >

BOEKEN MET LOSSE ONDERDELEN>

BT bijzondere boekvormen

NT briefjesboeken

NT doosboeken

NT insteekboeken

NT legspellen

NT parafernalia

NT speelfigurenboeken

BOEKPRODUCTIEMATERIAAL >

BT variatie in bindwijze / formaat

NT dummy’s

NT plano-drukvellen

BOUWPLATENBOEKEN

SN in boekvorm uitgegeven bouwplaten, meestal met een inleiding met aanwijzingen en een isbn

BT activiteitboeken

BRIEFJESBOEKEN

SN boeken die losse briefjes bevatten. Soms vormen de pagina’s zelf enveloppen, soms zitten envelopjes

met brieven ingeplakt

BT boeken met losse onderdelen

RT brieven

brilkijkboeken

USE anaglyfen

CARROUSELBOEKEN Stern-Bilderbuch

          SN pop-up-boeken die rondgezet kunnen worden. De voor- en achterkaft worden aan elkaar gekoppeld. Meestal met vier tot zes taferelen.

UF rondzetboeken

UF sterboeken

BT driedimensionale boeken

COMBINEERBOEKEN heads-bodies-legs

          SN een aantal prenten, in boekvorm gebundeld, die meestal haaks op de rug in twee of meer stroken zijn doorgesneden, zodat de bladen in gedeelten kunnen worden omgeslagen

BT variatie in bindwijze / formaat

 

 

 

CONTOURBOEKEN shape-books - Formgestanzt

          SN boeken waarbij de uiterlijke vorm van het boek is aangepast aan het verhaal (koffers, konijnen, klokken e.d.)

BT variatie in bindwijze / formaat

COPTOGRAFISCHE PRENT(BOEK)EN

          SN Van Veen: the plates depict various groups or portraits to be cut out to form silhouettes or shadow pictures. Figuren moeten worden uitgeknipt. Op een zwart vlak stellen de witte delen de figuren voor. Het licht gaat door een gedeelte van de prent heen. Ze bestaan als prent en als boek

BT optische illusieboeken

RT schimmenspelboeken

DÉCALCOMANIEBOEKEN

SN boeken waarin je plaatjes kunt afwrijven

BT activiteitboeken

DOORKIJKPRENTBOEKEN acetate books

          SN boeken met doorzichtige of half-doorzichtige pagina’s waarop afb. zijn opgenomen. De pagina’s ‘veranderen’ ook de onderliggende afbeelding

BT variatie in materiaal

DOOSBOEKEN

SN dozen met boek en voorwerpen, geluidsdragers e.d.

BT boeken met losse onderdelen

DRAAISCHIJFBOEKEN turning wheels

          SN boeken met prenten waarin onder een open gedeelte van een blad, door draaiing van een schijf, steeds een (gedeelte van een) afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt. Tesamen vormen bovenblad en zichtbaar gedeelte draaischijf een (veranderbare) afbeelding

BT beweegbare boeken

DRIEDIMENSIONALE BOEKEN

SN boeken waarin de afb. een ruimtelijke vorm kunnen aannemen

BT bijzondere boekvormen

NT carrouselboeken

NT huisjesboeken

NT kijkdoosboeken

NT opzetboeken

NT pop-up-boeken

NT theaterboeken

NT waggelkopboeken

DRIETRAPSPRENTBOEKEN

          SN boeken waarin aan de rechterkant van het boek een kleinere pagina uitgetrokken kan worden, en dan weer een grotere. Een hondje wordt zo een teckel

BT uitvouwbare boeken

DUIMBOEKEN flickerbooks - flickbooks - Daumenkino

          SN boeken waarbij je met de duim de pagina’s, waarop een reeks opeenvolgende plaatjes staan, snel voorbij laat gaan, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat

BT optische illusieboeken

DUMMY’S

SN boeken met een deel van de tekst al gedrukt en de rest van de pagina’s blanco,

bedoeld als voorbeeld van het boek dat nog niet klaar is

BT boekproductiemateriaal

FLAPPRENTBOEKEN lift the flap-books- moveable flap books – Faltbild - Klappbild

SN boeken met prenten waarop een of meer delen van de afb. verborgen zijn onder een flap

BT beweegbare boeken

RT beweegplatenboeken

flapuitboeken

USE pop-up-boeken

GATENBOEKEN

          SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s en/of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden

UF kogelboeken

BT bijzondere boekvormen

NT vensterboeken >

NT hoofdenboeken

NT ogenboeken

NT vingerspelboeken

GELUIDSBOEKEN speaking books

          SN boeken waarbij door middel van een mechanisch onderdeel of een chip of op andere wijze geluid kan worden gemaakt

BT activiteitboeken

GEURBOEKEN

SN boeken, waar stukjes papier ingeplakt zijn, die bij wrijving gaan geuren

BT variatie in materiaal

GOOCHELAARSBOEKEN

          SN boeken met inkepingen aan de bladranden. Door de duim van boven naar beneden te bewegen, verschijnt er steeds een andere serie voorstellingen. Soms ook van voor naar achteren of van achteren naar voren (Van Veen + King). Bedoeld voor goochelaars

BT optische illusieboeken

GROEIPAGINABOEKEN growing pages

SN boeken waarin de pagina’s verschillen van breedte. Ook boeken met halve pagina’s tussen de hele

BT variatie in bindwijze / formaat

HARLEQUINADES

          SN harlequinades zijn boekjes uit de 18e en 19e eeuw met vier pagina’s, waarbij elke pagina twee kleppen heeft, een naar boven en een naar beneden. De afb. erop sluiten bij elkaar aan. De vier pagina’s kunnen naast elkaar gelegd worden. (The treasures of childhood /Iona and Robert Opie, p. 50)

BT uitvouwbare boeken

harmonicaboeken

USE leporello’s

HOLOGRAMMENBOEKEN

SN boeken waarbij in de afb. hologrammen zijn opgenomen

BT optische illusieboeken

HOOFDENBOEKEN

          SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat een afbeelding van een hoofd (in 2 of 3 dimensies) is aangebracht en in alle pagina’s (en op het voorplat) op die plek gaten zitten

BT vensterboeken

HUISJESBOEKEN

SN het boek zelf is een huisje

BT driedimensionale boeken

INSTEEKBOEKEN Steck Bilderbuch ?

          SN boeken met illustraties waaraan losse elementen (insteekfiguren) kunnen worden toegevoegd door deze in gleufjes in de afbeelding te steken

BT boeken met losse onderdelen

JALOEZIEBOEKEN dissolving pictures - changing pictures - venetian-blind books - Jalousienbilder

          SN boeken met prenten waarin stroken van de ene afbeelding liggen over de stroken van een tweede afbeelding. Door deze stroken te verschuiven (m.b.v. strip of koordje), wordt een nieuwe afbeelding zichtbaar. Twee afb. schuiven dus over elkaar. Zie ook wisseldraaiprentboeken

BT beweegbare boeken

KIJKDOOSBOEKEN peep-shows - Guckkastenbilderbuch

          SN boeken die bestaan uit segmenten die onderling dmv papierstrips verbonden zijn, uittrekbaar tot 20 à 80 cm., en soms met voorin één of meerdere gaatjes waardoor je kunt kijken en een perspectivisch zicht krijgt. Kijkdoosprincipe. Ze zijn er ook in verkleinde vorm (2 of 3 segmenten dicht op de bladzijde)

BT driedimensionale boeken

klapuitboeken

USE pop-up-boeken

knieboeken

USE reuzenboeken

KNIPBOEKEN

SN boeken waarin delen uitgeknipt (en soms gevouwen) kunnen worden

BT activiteitboeken

KNIPSELALBUMS

SN albums, schriften e.d. met daarin door lezers uitgeknipte afleveringen van

      feuilletons, strips en dergelijke

BT variatie in bindwijze / formaat

kogelboeken

SN boeken met een gat door het hele boek heen

USE gatenboeken

KUBUSBOEKEN

SN prentenboeken van dik karton, die de vorm van een kubus hebben

BT variatie in bindwijze / formaat

LEGPUZZELBOEKEN jigsawbooks

SN boeken met legpuzzels in de pagina’s verwerkt

BT activiteitboeken

RT puzzels

 

 

 

 

 

LEGSPELLEN

SN uitgaven die bestaan uit een omslag / cassette /

          foudraal met losse platen die in een vastgestelde of willekeurige volgorde neergelegd kunnen worden

BT boeken met losse onderdelen

BT spellen

LEPORELLO'S

SN boeken, waarvan de bladen uit één lange, zigzag gevouwen strook bestaan

UF harmonicaboeken

UF panoramaboeken

BT variatie in bindwijze / formaat

linnen boeken

USE stofboeken

MAGIC-EYE BOEKEN

SN boeken waarin zonder hulpmiddelen een 3e dimensie te zien isop de platte pagina (stereoscopie)

BT optische illusieboeken

MAGNEETBOEKEN

          SN boeken waar een magneet is ingebouwd waardoor wijzers verspringen, of een deel van de pagina of omslag is magnetisch waarop woordjes gelegd kunnen worden, of het is een carousselboek met voor en achter magneten zodat ze samenklikken.

BT activiteitboeken

MINIATUURBOEKEN miniatures

          SN boeken met een hoogte van maximaal 76 mm. (3 inch), maar van normale hoogte/breedte verhouding

BT variatie in bindwijze / formaat

RT minibiliotheken

MINIBIBLIOTHEKEN

          SN verzameling min of meer kleine boekjes met bijbehorende band, cassette of een opbergobject in de vorm van een auto, een kast, een huis e.d.

BT variatie in bindwijze / formaat

RT miniatuurboeken

RT objectbanden

MOIRÉ-BOEKEN internationale term

          SN boeken met prenten die plastic met streepjes erop bevatten. Door een plaat er achter langs te halen, geeft het een suggestie van beweging. (jaren ’30 en ’40)

BT optische illusieboeken

OBJECTBANDEN >

          SN boeken waarvan de band lijkt op een voorwerp, bijvoorbeeld op een hamburger, een pizzadoos met daarin boeken in de vorm van pizzapunten, een stuk kaas

BT variatie in bindwijze / formaat

RT minibibliotheken

OGENBOEKEN moveable eyes

          SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat twee ‘ogen’ zijn bevestigd die door gaten in alle pagina’s (en het voorplat) zichtbaar zijn. De bolletjes in de ogen zijn (soms) beweegbaar

BT vensterboeken

 

OPLICHTENDE BOEKEN glow in the dark books

SN boeken met prenten die oplichten in het donker nadat zet onder de lamp zijn gehouden

BT variatie in materiaal

OPTISCHE ILLUSIEBOEKEN

BT bijzondere boekvormen

NT anaglyfen

NT anamorfoseboeken

NT coptografische prentboeken

NT duimboeken

NT goochelaarsboeken

NT hologrammenboeken

NT magic-eye-boeken

NT moiré-boeken

NT stereoscopische platenboeken

NT topsy-turvy’s

NT transparante prentboeken

OPZETBOEKEN

          SN boeken waarin delen van de illustratie zijn uitgesneden en uitgeklapt kunnen worden, vaak met standaardjes erachter, of boeken met onderdelen die je moet uitdrukken en op moet stellen bij het boek, deze kunnen ook weer terug gedrukt worden. Geeft een tableau van rechtopstaande figuren

BT driedimensionale boeken

panoramaboeken

          SN term wordt soms gebruikt voor beweegbare boeken waarin door middel van uitspringende gedeelten van de voorstelling een landschap of iets dergelijks wordt getoond, voorzien van een voorgrond Wordt ook wel gebruikt voor leporello’s die een panorama van een stad e.d. laten zien

USE pop-up-boeken en/of leporello’s

PAPIEREN SPEELGOED

SN hierbij materiaal dat een tussenvorm is tussen boek en speelgoed, zoals papieren

poppenkasten, schimmenspeltheaters e.d.

BT activiteitboeken

PARAFERNALIA

          SN losse voorwerpen, speeltjes e.d. die bij boeken of andere media worden geleverd, geen essentieel onderdeel van het boek zijn, maar toegevoegd, zoals een balletschoentje. In annotatie omschrijven

BT boeken met losse onderdelen

plastic boeken

USE stofboeken

PLAKALBUMS

          SN boeken, bestaande uit een aantal (bijv. gelithografeerde) platen met voorgedrukte witte plekken erop, of een leeg landschap, waar uitgeknipte delen uit een andere plaat op logische plekken kunnen worden opgeplakt. Deze albums werden door uitgevers op de markt gebracht

RT knipkunst-boeken

plaatjesalbums

BT activiteitboeken

PLANO-DRUKVELLEN

SN ongesneden bedrukte planovellen als proef van de drukker

BT boekproductiemateriaal

 

POP-UP-BOEKEN pop-up books

          SN boeken met prenten die meestal door openvouwen van de bladen een ruimtelijke vorm aannemen. Drie-dimensionaal. Hierbij soms ook gebruik van lintjes of strips om tot een driedimensionale vorm te komen

UF flapuitboeken

UF klapuitboeken

UF panoramaboeken

BT driedimensionale boeken

PORTE-BRISé BOEKEN

          SN boeken waarbij links en rechts van het achterplat twee ruggen zijn gemaakt, en waarbij de bladzijden vanuit het midden openslaan

BT variatie in bindwijze / formaat

REGISTERBOEKEN die-cut heads

SN boeken waarbij aan een der zijden trapsgewijs stukken uit de band en/of de pagina’s zijn gesneden

BT variatie in bindwijze / formaat

REUZENBOEKEN

          SN groter dan 40 cm. Ook voor boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller

          UF knieboeken

BT variatie in bindwijze / formaat

ROLPRENTEN

SN uitgaven waarbij de opeenvolgende afb. en/of tekstblokken niet op

          afzonderlijke pagina’s of op één prent zijn gedrukt, maar achter elkaar op een lange strook papier die kan worden opgerold

BT variatie in bindwijze / formaat

rondzetboeken

USE carrouselboeken

SCHIMMENSPELBOEKEN

          SN boeken met daarin afb. ten behoeve van de vertoning van schaduwbeelden. Bij vertoning is een wit vlak met zwarte silhouetfiguren zichtbaar

BT activiteitboeken

RT knipkunst-boeken

RT coptografische prentboeken

SCHUIFPRENTBOEKEN

          SN boeken met prenten waarop onder een open gedeelte van een blad, door het schuiven van een strook steeds een andere afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt

BT beweegbare boeken

speelboeken

SN boeken die een tussenvorm zijn tussen speelgoed en boek

USE bijzondere boekvormen

SPEELFIGURENBOEKEN

          SN boeken met speelfiguren die in de afb. gebruikt worden

          BT boeken met losse onderdelen

RT vingerspelboeken

 

sterboeken

USE carrouselboeken

STEREOSCOPISCHE PLATENBOEKEN

          SN boeken waarin elke plaat uit 2 foto’s bestaat die met enkele centimeters verschil zijn opgenomen. Met een speciale bril of kijker is dan een afbeelding met diepte te zien.

BT optische illusieboeken

STICKERBOEKEN

          SN boeken waarbij (los) meegeleverde stickers op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden geplakt. Moderne versie van plaatjesboeken met soms een leerelement

BT variatie in materiaal

RT plaatjesalbums

RT speelleermaterialen

STOFBOEKEN books on linen – cloth-art books - ragbooks

          SN boeken waarin tekst en illustraties zijn niet gedrukt op papier, maar op katoen, linnen, plastic of iets dergelijks, of boeken met prenten waarbij op delen van de afb. textiel is geplakt

UF linnen boeken

UF plastic boeken

BT variatie in materiaal

THEATERBOEKEN

SN het boek zelf vormt een theater

BT driedimensionale boeken

TOPSY-TURVY’S upside down books? - Drehbild

SN boeken met afb. die 180 graden gedraaid een andere afbeelding geven

BT optische illusieboeken

TRALIEPRENTBOEKEN

          SN boeken met prenten waarop een deel van de afbeelding schuil gaat achter stroken (tralies). Dit deel kan tevoorschijn komen d.m.v. het horizontaal of verticaal bewegen van de afbeelding (waardoor het eerst getoonde achter de stroken verdwijnt) Er zijn twee afb., in stroken afwisselend op één pagina gedrukt. Door afdekken van stroken van de ene afbeelding is de andere zichtbaar. Het tralievenster wordt verschoven, niet de afbeelding

BT beweegbare boeken

TRANSPARANTE PRENTBOEKEN

          SN boeken met prenten waarbij naast de onmiddellijk zichtbare voorstelling nog een aanvullende voorstelling tevoorschijn komt zodra men de prent tegen het licht houdt (Lust & Leering p. 412)

BT optische illusieboeken

TREKPRENTBOEKEN pull-tabs - Streifenzug

SN boeken met prenten waarop onderdelen d.m.v. trekstrips bewogen kunnen worden

BT beweegbare boeken

HOOFD7BENEBBOEKEN

          SN boeken met op de binnenkant van het achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen

BT uitvouwbare boeken

TRIBOGRAFIEËN rubble books

SN boeken waarbij tekst en/of illustraties verschijnen door potloodslijpsel of wrijven met of potlood

BT activiteitboeken

UITKLAPPRENTBOEKEN Doppelfaltung

          SN boeken met flappen aan de pagina’s rechts, links, onder en boven die buiten het boek uitgeklapt kunnen worden en opeenvolgende scènes van een verhaal tonen. (Lust & Leering, p. 403 en 406)

BT uitvouwbare boeken

UITSCHUIFPRENTBOEKEN sliding pages

          SN boeken met pagina’s van vrij dik karton. Na opzijschuiven van de dikke kartonnen pagina is een plaatje op een binnenstuk te zien

BT uitvouwbare boeken

UITVOUWBARE BOEKEN

BT bijzondere boekvormen

NT beweegplatenboeken

NT drietrapsprentboeken

NT harlequinades

NT hoofd&benenboeken

NT uitklapprentboeken

NT uitschuifprentboeken

NT uitvouwprentboeken

UITVOUWPRENTBOEKEN gatefold-books

          SN boeken waarbij de prent groter is dan de pagina van het boek en er opgevouwen in zit. Uit te vouwen tot A3 of afficheformaat of groter

BT uitvouwbare boeken

VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE

BT bijzondere boekvormen

NT boekproductiemateriaal >

NT dummy’s

NT plano-drukvellen

NT combineerboeken

NT contourboeken

NT groeipaginaboeken

NT knipselalbums

NT kubusboeken

NT leporello’s

NT miniatuurboeken

NT minibibliotheken

NT objectbanden

NT porte-brisé boeken

NT registerboeken

NT reuzenboeken

NT rolprenten

VARIATIE IN MATERIAAL

BT bijzondere boekvormen

NT aquariumboeken

NT doorkijkprentboeken

NT geurboeken

NT oplichtende boeken

NT stickerboeken

NT stofboeken

NT voelboeken

VENSTERBOEKEN > die-cutbooks - Fensterbilderbuch

          SN boeken waarin een deel van een afbeelding op een volgend blad of op het achterplat zichtbaar is via een uitsnijding of omvouwbaar gedeelte

BT gatenboeken

VINGERSPELBOEKEN fingerplaybooks – fingerpuppetbooks

          SN boeken met gaten waar je je vingers of de hele hand door moet steken, of boeken met een stoffen vingerpoppetje en gaten in de bladzijden ingebouwd in de pagina’s, of boeken met losse vingerpoppetjes die essentieel zijn voor het verhaal

BT gatenboeken

RT speelfigurenboeken

VOELBOEKEN

          SN boeken met pagina’s die materialen bevatten die bevoeld kunnen worden zoals wol, bont, schuurpapier e.d. Hierbij ook boeken met reliëf in de platen

BT variatie in materiaal

RT brailleboeken

WAGGELKOPBOEKEN

SN boeken met beweegbare hoofden die op veren zijn geplakt

BT driedimensionale boeken

WATERVERFBOEKEN

SN boeken waarbij tekst en/of illustratie verschijnen door natmaken met penseel

BT activiteitboeken

BT kleurboeken

WISSELDRAAIPRENTBOEKEN circling pictures - revolving pictures – Drehscheibe – Sterndrehscheibe?

          SN boeken met prenten waarin het verwisselen van een afbeelding (zie jaloezieboeken) gebeurt door het over elkaar heen draaien van in taartpunten gesneden afb., soms met één snede in het blad.

BT beweegbare boeken