SGKJ: twintig jaar (en meer) studie èn vriendschap

     door Jant van der Weg, voorzitter

Begin

Het begon wat de Stichting betreft allemaal met de multi-disciplinaire, inter-universitaire werkgroep Kinder- en Jeugd Literatuur [KJL]. Deze werkgroep wilde toch nog breder werken dan ze al deed. Daarom werd er in 1985 een vergadering georganiseerd met het doel  een Landelijk Platform KJL op te richten. In 1986 werd dit Platform officieel als stichting ingeschreven.

 

Werkgroep geschiedenis

Uiteraard waren er binnen het Platform verschillende invalshoeken voor de KJL. Daarom werden er meerdere werkgroepen opgericht, waaronder die over de geschiedenis van KJL. Op 12-3-1988 was er een eerste vergadering van deze werkgroep, nog wel i.o. (in oprichting). Op een volgende vergadering op 4-6-1988 werd de eerste studiedag gehouden. De werkgroep was toen officieel.

 

Stichting

In 1993 werd het Platform opgeheven wegens gebrek aan middelen om alle activiteiten te bekostigen. Toch wilden de verschillende werkgroepen wel doorgaan, o.a. die over de geschiedenis van de KJL. Daarom werd op 3 juni 1993 de Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur [SGKJ] opgericht.

 

Activiteiten

  • Jaarlijks 2 studiedagen

  • Symposia

  • Daarnaast excursies naar tentoonstellingen, collecties van instituten en particulieren

  • Mr.C. van Veengroep

  • Kinderboekencafé

  • Berichten

  • Website

  • Nieuwjaarsgeschenk

  • Hieronymus van Alphenprijs

        

Studiedagen

 

Studiedag Haarlem 2011.JPG (155382 bytes)

Een wezenlijk onderdeel van het werk binnen de SGKJ zijn de studiedagen. Deze worden twee keer per jaar gehouden en werken naar twee kanten:

* er worden voor aangesloten vrienden interessante onderwerpen geboden,

* onderzoekers hebben een platform om hun onderzoek te presenteren.

Bestuur en vrienden vinden het belangrijk naast deskundigen ook studenten aan het woord te laten op de studiedagen. Zij krijgen daar de kans iets over hun onderzoek te vertellen. In de loop der jaren is er een rijke verscheidenheid aan onderwerpen aan de orde geweest. Meestal hebben de studiedagen niet direct één hoofdthema. Soms is dat wel het geval, zoals bij het (beroemde) Reynaert-weekend in Hulst  [1996], en bij de studiedag over de biografie (2011).

 

Een keuze uit de onderwerpen van studiedagen:

       ·         Geschiedenis van KJL, bv.: Almanakken 18e eeuw, Jeugdtijdschriften, Orale KJL, Gouden Boekjes, R.K. en prot.-chr.      kinderboeken

       ·         Streek/land, waar KJL zich afspeelt, bv.: Ned-Indische kjl, Vlaamse en Friese kjl, Razzia Putten in kjl, Emigratie N.Amerika in kjl, Illustraties in Russische kjl

       ·         Genres, bv.: Centsprenten, Kinderpoëzie, Sprookjes, ABC-boeken, Baker- en kinderrijm, Meisjesboeken

       ·         Boekfiguren, bv.: Reynaert de Vos, Sinterklaas, Piet de smeerpoets, Alice in Wonderland,  Robinson(ades), Uilenspiegel

       ·         Auteurs & illustratoren, bv.: Nynke van Hichtum, Willebeek le Maire,  Martinet, Auteurs uit interbellum, Petr. Moens, Goeverneur, Grimm, Andersen, Han G. Hoekstra, Cor Bruyn - en vele anderen

       ·         Uitgevers, bv.: Kluitman, Valkhof, De Haan, Van Goor

       ·         Bekwaamheid en technieken, bv.: Bibliografie, Technische aspecten illustraties, Genrethesaurus, Boekbanden

           

Symposia

Zo’n hoofdthema komt vooral bij symposia naar voren. In de afgelopen jaren zijn er een paar gehouden. Bijvoorbeeld het symposium over de vernieuwing in de KJL van de jaren vijftig van de vorige eeuw [2010]. Heel bijzonder was het in Utrecht gehouden symposium Tot volle waschdom [1999], dat zelfs twee dagen besloeg. Dit symposium werd gehouden in samenwerking met een andere organisatie die zich met oude boeken bezighoudt: de Nederlandse Boekhistorische Vereniging. Als blijvend aandenken dient de prachtige congresbundel, die nog steeds zeer leesbaar is. 

 

Excursies

 

Onderwerpen Willebeek le maire.jpg (112847 bytes)

Daarnaast probeert het bestuur twee keer per jaar een excursie te organiseren.

Dat kunnen tentoonstellingen zijn op het onderzoeksgebied van de Stichting. Bv. Wonderland  in Rotterdam, [2002],  Willebeek Lemaire in Museum Swaensteyn te Voorburg [2008], Kinderprent voor 1 cent in het Schielandhuis te Rotterdam [2010] en de laatst bezochte in het Haagse Museum Meermanno: De vrolijke brigade over Russische prentenboeken.

Maar ook interessante collecties van SGKJ-vrienden komen daarbij aan de orde. Ik herinner me nog goed het prachtige huis van Gerard Brantas in Zutphen, dat werkelijk volgestouwd was met boeken en waar wij als bezoekers met verlekkerde blikken naar keken. Nee, er is niets weggeraakt op die dag, wees gerust, maar het was werkelijk een (boeken)hof van Eden.

 

Mr. Coen van Veengroep

Veen mrt 18.JPG (202498 bytes)

Diezelfde Gerard Brantas, jarenlang penningmeester van de Stichting, kwam in 1992 met het idee apart iets te organiseren voor wetenschappelijke onderzoekers. Pas in 1997 werd dit idee met de oprichting van de Mr. Coen van Veengroep een feit.

De oorspronkelijke opzet van de groep was om op wetenschappelijk niveau kennis met elkaar te delen en te streven naar verdieping. In de beginjaren leverde dat zeer geanimeerde en inspirerende bijeenkomsten op met boeiende discussies en met voldoende bezoekers. Jammer genoeg nam het bezoekersaantal in de laatste jaren sterk af. Dat was voor sprekers die zich voorbereidden een sneue zaak. Bovendien werden er zeer interessante onderwerpen behandeld, die eveneens heel geschikt waren voor studiedagen met een breder publiek. Die beide argumenten maakten dat de groep eind 2010 werd opgeheven.

 

Kinderboekencafé

Daarnaast werd het kinderboekencafé een aantal jaren in Utrecht georganiseerd door Theo Gielen samen met anderen. Daar werd met belangstellenden in een klein groepje zonder voorafgaande afspraken, over oude kinderboeken gepraat aan de hand van wat mensen meegenomen hadden. Eind 90-er jaren werd deze activiteit in het leven geroepen, in december 2001 werd deze al weer opgeheven.

 

Berichten

Mensen die bij een stichting zijn aangesloten willen graag op de hoogte worden gebracht van alles wat er omgaat in de wereld van hun interessegebied. Bij deze Stichting betreft dat dus  het oude kinderboek. In 1993 wordt voor het eerst gesproken over het produceren van een mededelingenblad. Op 26 febr. 1994 is er de geboorte van een bijzondere periodiek met een heel gewone naam: Berichten uit de wereld van het (oude) kinderboek. In 1995 wordt de vormgeving aangepast en verdwijnen de haakjes om oude. Met ere moeten daarbij worden genoemd de redactieleden Jeannette Kok en Theo Gielen, die deze uitgave samen nog altijd verzorgen. Ook Toin Duijx en anderen hebben daaraan een waardevolle bijdrage geleverd. De SGKJ- vrienden waarderen de Berichten bijzonder, zoals blijkt uit reacties.

 

Website

Naast de papieren Berichten is ook de website een belangrijke informatiebron. De eerste plannen daarvoor dateren uit 2003/4 en werden naar voren gebracht door Jaap ter Linden. Bestuurslid  Aernout Borms zette vervolgens de site www.hetoudekinderboek.nl op en verzorgt die nog steeds. Deze wordt druk bezocht, ook door mensen buiten Nederland. Sinds 1 jan 2013 (stand eind mei 2013) mochten we bijna 10.000 bezoekers ontvangen. Deze bezochten de website 21.000 keer en bekeken daarbij 46.000 pagina’s.

 

Nieuwjaarsgeschenk

 

10 Parlevliet Robinson1.JPG (1027371 bytes)

Een andere bijzondere uitgave van de SGKJ is het Nieuwjaarsgeschenk. Zoals de naam al zegt ontvangen de vrienden van de Stichting met de jaarwisseling deze interessante boekjes. Dat gebeurde voor het eerst bij die van 2001/2002. Ook over deze geschenken wordt met grote lof gesproken. De zeer uiteenlopende onderwerpen, worden behandeld door vrienden van de Stichting. Gezien het brede spectrum van verzamelingen bij die vrienden ligt het voor de hand, dat het ene onderwerp nog  interessanter is dan het andere. Voor de lange reeks wordt verwezen naar een ander onderdeel van de website, waar deze uitgaven en hun onderwerpen centraal staan.

 

Hieronymus van Alphenprijs

 

HvAlphen2[1].gif (86710 bytes)

Om degenen die erg veel aan beheer, voorlichting, onderzoek en publicaties betreffende de geschiedenis van de Nederlandstalige kinder- en jeugdliteratuur hebben gedaan, te eren en anderen te stimuleren om ook tot bijzondere resultaten op dit terrein te komen, is in 2000 de Hieronymus van Alphenprijs ingesteld, thans bestaande uit een oorkonde en een beeldje, Het lezende kind van de beeldend kunstenaar Marion Ruting. De prijs wordt eens in de twee jaar uitgereikt.

 

 

 

Deelnemers

Binnen de Stichting is er een grote diversiteit aan bestuursleden en vrienden, wat betreft hun herkomst en bezigheden

 

Herkomst bestuursleden en vrienden SGKJ

     ·      Liefhebbers en verzamelaars met specifieke interesse-gebieden: meisjesboeken, centsprenten, Robinson Crusoe, uitgevers,       historische boeken, bepaalde auteurs, boeken uit bepaalde regio’s, muziekboeken, etc.

·      Wetenschappers en  studenten

·      Bibliothecarissen en collectiebeheerders e.d

·      Instellingen als bibliotheken, antiquariaten, musea

 

Wat heeft SGKJ voor zijn donateurs betekend?

Bij een kleine rondvraag blijkt dat twee aspecten van belang zijn:

Het opdoen van kennis en de persoonlijke contacten.

Soms heeft het deelnemen aan de activiteiten gediend als hulp bij de studie. Soms was er belangstelling vanuit eigen werk aan de universiteit, bij het geven van colleges jeugdliteratuur of bij wetenschappelijk onderzoek. Soms ontstond de belangstelling vanuit een interessant symposium of studiedag van de Stichting.

Daarnaast is ook persoonlijk contact zeer belangrijk. Je ontmoet mensen die jouw interesse delen, die je niet als gek beschouwen omdat je je met kinderboeken bezighoudt.

Het uitwisselen van kennis beslaat beide aspecten. Het streven naar een meer wetenschappelijk nivo voor de KJL is voor velen een belangrijk item voor de Stichting, dit gecombineerd met het ‘warme club-gevoel'. Op de studiedagen ervaar je hoe serieus er onderzoek gedaan wordt.

 

Samenwerking

De SGKJ zoekt actief samenwerking met andere organisaties en is aangesloten bij de Dr. P.A. Tiele-Stichting, het platform ter bevordering van de boekwetenschap in Nederland. In 1999 werd het symposium Tot volle wasdom georganiseerd met de Nederlandse Boekhistorische Vereniging. Samenwerking was er ook in 2003 tijdens de studiedag te Amsterdam, waar de illustraties in kinderboeken centraal stonden: Ingeprent? Illustraties toen en nu. Hierbij werd samengewerkt met IBBY-Nederland en de BNO [Bond van Nederlandse Illustratoren]. Intensivering van de samenwerking met andere organisaties is nog steeds een streven van het bestuur.

 

Toekomst

Hoe ziet de toekomst van de SGKJ er uit in deze, voor cultuur niet echt gemakkelijke tijd? Hogere kosten en een teruglopend aantal vrienden spelen daarbij een belangrijke en beperkende rol. Gelukkig zijn er naast minder positieve geluiden ook algemene lichtpuntjes op het gebied van de KJL te ontwaren. Zo kan er elk jaar opnieuw een Woutertje Pieterseprijs worden uitgereikt met een volle zaal geïnteresseerden. Nog steeds wordt er op universiteiten onderzoek gedaan naar deze literatuur,  is er in Tilburg zelfs een masteropleiding, enthousiast gedragen door Helma van Lierop en Toin Duijx. Er verschijnen proefschriften en er is aandacht voor illustraties door de Fiep Westendorpleerstoel aan de UvA, bezet door oud-bestuurslid Saskia de Bodt. Het Lexicon van de jeugdliteratuur en Literatuur zonder leeftijd (LZL) bestaan nog steeds.

 

Het klimaat is de laatste decennia beter geworden, mede door het werk van SGKJ. Uiteraard ondervindt ook deze Stichting de nodige moeilijkheden. Maar het bestuur gaat vol elan en enthousiasme de toekomst in. De stichtingsvrienden spelen daarbij een grote rol. Bezoekersaantallen van de  studiedagen, enthousiaste reacties op de diverse jaarboekjes, en de Berichten die nog steeds kunnen worden uitgegeven zonder gebrek aan kopij stemmen positief. Dit wordt nog ondersteund door de reacties op een kleine enquète, die in verband met het jubileum gehouden werd.

 

Full speed verderBestuur a.jpg (149126 bytes)

De belangstelling voor het oude kinderboek leeft nog steeds en mensen willen zich daarvoor inzetten, willen dat ook financieel mogelijk maken. Het bestuur gaat daarom vol moed de toekomst in, zal daarbij  de nodige creativiteit inzetten, geïnspireerd door en samen met de vrienden binnen de Stichting. Daarnaast wordt er gestreefd naar samenwerking met andere organisaties op dit terrein.  De jubileumtentoonstelling illustreert de interesse in het (oude) kinderboek ten volle. Daarmee is de afgelopen jubileumviering - ondanks enige geldzorgen - een inspiratiebron om met het werk full speed door te gaan.

 

Leeuwarden, 5 augustus 2013 

Contact SGKJ: StichtingGKJ@gmail.com ; website: centsprenten@xs4all.nl.  © 2001-2015 A.G.J.M. Borms. Bijgewerkt op 29 juni 2015. Overname, kopiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afb. is toegestaan onder vermelding van bron SGKJ/AGJMBorms. De Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur is een algemeen nut beogende instelling; bijdragen komen in aanmerking voor (verhoogde) belastingaftrek.